Czy uczeń ma prawo poprawić każdą ocenę? Poznaj statut szkoły!

Wielu uczniów i rodziców zadaje sobie pytanie, czy uczeń ma prawo poprawić każdą ocenę w szkole. To kwestia, która budzi wiele emocji i niejasności. W tym artykule, jako Dagmara Brzezińska, postaram się rozwiać wszelkie wątpliwości, dostarczając konkretnych informacji opartych na przepisach prawa oświatowego i praktyce szkolnej, niezbędnych dla każdego, kto chce świadomie poruszać się w systemie edukacji.

Czy każda ocena w dzienniku to wyrok? Poznaj swoje prawa do poprawy

Zacznijmy od podstaw. Wiele osób myśli, że istnieje ogólnopolskie prawo gwarantujące możliwość poprawy każdej oceny, która pojawi się w dzienniku. Niestety, muszę od razu rozwiać tę iluzję. Ani Ustawa Prawo oświatowe, ani Ustawa o systemie oświaty nie dają uczniowi bezwarunkowego prawa do poprawy każdej oceny bieżącej. To bardzo ważna informacja, która często umyka w dyskusjach. Oznacza to, że to, czy i jakie oceny można poprawić, zależy w dużej mierze od wewnętrznych regulacji danej placówki.

Kluczową rolę w tej kwestii odgrywają dwa dokumenty: statut szkoły oraz wewnątrzszkolny system oceniania (WSO). To właśnie w nich każda szkoła precyzuje zasady dotyczące oceniania, w tym również te dotyczące możliwości poprawiania ocen. Szkoły mają w tym zakresie dużą autonomię. Mogą na przykład zezwolić na poprawę tylko ocen niedostatecznych, wszystkich ocen z prac pisemnych, albo wprowadzić inne, bardziej szczegółowe regulacje. To właśnie te dokumenty są Twoim przewodnikiem po prawach i obowiązkach w kontekście oceniania.

Warto również wyraźnie rozróżnić kwestię poprawiania ocen bieżących (czyli tych cząstkowych, np. ze sprawdzianów, kartkówek, odpowiedzi ustnych) od procedury ubiegania się o roczną ocenę klasyfikacyjną wyższą niż przewidywana. Ta druga jest uregulowana prawnie i stanowi ustawowe prawo ucznia, które musi być opisane w statucie szkoły. To znacząca różnica, którą często mylimy, a która ma kluczowe znaczenie dla zrozumienia swoich praw.

Statut szkoły: Twoja instrukcja obsługi poprawiania ocen

Skoro statut szkoły i WSO są tak ważne, naturalne jest pytanie: gdzie ich szukać i na co zwrócić uwagę? Zazwyczaj dokumenty te są dostępne na stronie internetowej szkoły, w sekretariacie, a często także u wychowawcy klasy. Moja rada: zapoznaj się z nimi dokładnie na początku roku szkolnego. Szukaj sekcji dotyczących oceniania, a w niej zapisów o poprawianiu ocen. Zwróć uwagę na sformułowania, które precyzują, jakie oceny podlegają poprawie i na jakich warunkach.

• Gdzie szukać:
  • Strona internetowa szkoły (często w zakładce "dokumenty" lub "statut")
  • Sekretariat szkoły
  • Wychowawca klasy

Na podstawie moich obserwacji, najczęściej statuty szkół pozwalają poprawiać oceny niedostateczne, ale coraz częściej spotykam się z możliwością poprawy również innych ocen, zwłaszcza tych z prac pisemnych, takich jak sprawdziany czy testy. Zasady mogą się jednak bardzo różnić, dlatego tak ważne jest, abyś znał regulamin swojej szkoły. Niektóre placówki mogą zezwalać na poprawę każdej oceny, inne tylko wybranych form aktywności.

Przykłady typów ocen, które statuty szkół pozwalają poprawiać:

• Tylko oceny niedostateczne (tzw. "jedynki")
• Wszystkie oceny z prac pisemnych (sprawdziany, kartkówki, testy)
• Oceny z konkretnych form aktywności (np. prezentacje, projekty)
• Oceny z odpowiedzi ustnych (rzadziej, ale zdarza się)

Szkoły często wprowadzają również typowe ograniczenia dotyczące terminów i liczby prób poprawy. Może to być na przykład zapis, że ocenę można poprawić w ciągu dwóch tygodni od jej otrzymania, lub że uczeń ma tylko jedną, maksymalnie dwie próby poprawy danej oceny. Te zasady mają na celu zmotywowanie ucznia do bieżącej pracy i nieodkładania nauki na później. Jako ekspertka, uważam, że takie ramy są potrzebne, ale muszą być elastyczne i dostosowane do indywidualnych potrzeb ucznia.

Wiedza o statucie jest kluczowa, aby zrozumieć, kiedy nauczyciel ma prawo odmówić poprawy oceny, a kiedy nie może tego zrobić. Nauczyciel może odmówić poprawy, jeśli działa zgodnie z zapisami statutu szkoły, który np. nie przewiduje poprawy danej formy oceny lub minął termin na jej poprawę. Natomiast nie może odmówić, jeśli statut gwarantuje uczniowi taką możliwość. Zawsze powtarzam: znajomość statutu to Twoja tarcza i miecz w walce o edukacyjne prawa.

Ocena roczna wyższa niż przewidywana: jak o nią skutecznie zawalczyć?

Jak już wspomniałam, uczeń ma ustawowe prawo do ubiegania się o roczną ocenę klasyfikacyjną wyższą niż przewidywana. To nie jest "widzimisię" szkoły, lecz prawo wynikające z przepisów oświatowych. Warunki i tryb tej procedury muszą być jasno określone w statucie szkoły, a każda placówka ma obowiązek je przestrzegać. To daje uczniowi realną szansę na poprawę swojego wyniku na koniec roku szkolnego, jeśli czuje, że jego wiedza i umiejętności są wyższe niż sugeruje przewidywana ocena.

Procedura ubiegania się o wyższą ocenę klasyfikacyjną zazwyczaj wygląda następująco:

1. Zgłoszenie do nauczyciela: Uczeń lub rodzic zgłasza chęć ubiegania się o wyższą ocenę klasyfikacyjną nauczycielowi przedmiotu, zazwyczaj w określonym terminie (np. do kilku dni po otrzymaniu informacji o przewidywanej ocenie).
2. Dodatkowe sprawdzenie wiedzy: Nauczyciel ustala formę i termin dodatkowego sprawdzenia wiedzy ucznia. Może to być sprawdzian pisemny, odpowiedź ustna, prezentacja projektu lub inne zadanie, które pozwoli ocenić, czy uczeń opanował materiał na wyższą ocenę.
3. Uzasadnienie i decyzja: Po przeprowadzeniu dodatkowego sprawdzenia, nauczyciel analizuje wyniki i wszystkie dotychczasowe osiągnięcia ucznia, a następnie podejmuje decyzję o podwyższeniu lub utrzymaniu przewidywanej oceny. Decyzja ta powinna być uzasadniona.
4. Informacja zwrotna: Uczeń i rodzic otrzymują informację o podjętej decyzji.

Ważne jest, aby odróżnić tę procedurę od egzaminu klasyfikacyjnego (komisyjnego). Egzamin klasyfikacyjny dotyczy uczniów, którzy nie byli klasyfikowani z jakiegoś przedmiotu lub chcą uzyskać wyższą ocenę roczną po złożeniu zastrzeżeń do dyrektora szkoły, że ocena została ustalona niezgodnie z przepisami. W przypadku ubiegania się o wyższą ocenę przewidywaną, decyzję podejmuje nauczyciel przedmiotu na zasadach określonych w statucie, a nie komisja egzaminacyjna. To kluczowa różnica, która upraszcza proces i daje nauczycielowi większą elastyczność w ocenie faktycznej wiedzy ucznia.

Największe kontrowersje wokół poprawiania ocen: co jest zgodne z prawem?

Jedną z najbardziej kontrowersyjnych praktyk, z którą często spotykam się w szkołach, jest wyliczanie średniej z pierwszej oceny i oceny z poprawy. Osobiście uważam, że jest to podejście, które nie do końca jest zgodne z duchem prawa oświatowego. Ocenianiu podlegają faktyczne osiągnięcia edukacyjne ucznia. Jeśli uczeń poprawił ocenę, oznacza to, że opanował materiał na wyższym poziomie. Dlaczego więc miałby być "karany" za to, że początkowo miał trudności? Ostateczna ocena powinna odzwierciedlać aktualny, a nie dawny stan wiedzy. Celem oceniania jest motywowanie do nauki i sprawdzenie faktycznego opanowania materiału, a nie tworzenie skomplikowanych średnich, które często demotywują.

Z tego samego powodu, jeśli uczeń poprawił ocenę, uważam, że nowa ocena powinna zastępować starą, a przynajmniej mieć znacznie większą wagę. Jeśli uczeń poświęcił czas i wysiłek na nadrobienie zaległości i wykazanie się lepszą wiedzą, to właśnie ten wysiłek i jego efekt powinny być odzwierciedlone w dzienniku. Zastępowanie starej oceny nową jest bardziej sprawiedliwe i lepiej oddaje postępy ucznia. Oczywiście, stara ocena pozostaje w dzienniku jako świadectwo procesu nauki, ale to ta poprawiona powinna mieć decydujący wpływ na ocenę końcową.

Kolejną kwestią są ograniczenia formy i miejsca poprawy. Statut szkoły powinien określać, w jakiej formie uczeń może poprawić ocenę (np. ponowne napisanie sprawdzianu, odpowiedź ustna, wykonanie dodatkowego zadania). Jest to zrozumiałe i potrzebne. Jednakże, statut nie powinien nieuzasadnienie ograniczać miejsca czy czasu w sposób, który praktycznie uniemożliwia poprawę. Na przykład, poprawa tylko "po lekcjach" w jednym, konkretnym terminie, bez uwzględnienia innych zajęć ucznia, może być problematyczna. Zasady powinny być elastyczne i wspierać ucznia w procesie nauki, a nie stwarzać dodatkowe bariery.

Praktyczny poradnik ucznia i rodzica: co robić, gdy system zawodzi?

Gdy czujesz, że system oceniania nie działa prawidłowo lub Twoje prawa są naruszane, kluczowe jest działanie. Oto kilka praktycznych wskazówek, jak przygotować się do rozmowy z nauczycielem w sprawie poprawy oceny:

• Znajomość statutu: Zawsze zaczynaj od dokładnego zapoznania się ze statutem szkoły i WSO. Będziesz miał konkretne argumenty.
• Konkretne argumenty: Przygotuj się do rozmowy, przedstawiając konkretne powody, dla których chcesz poprawić ocenę (np. choroba, niezrozumienie tematu, chęć wykazania się większą wiedzą).
• Propozycja terminu i formy: Zasugeruj nauczycielowi dogodny termin i formę poprawy, która będzie dla Ciebie wykonalna.
• Spokojna i merytoryczna rozmowa: Pamiętaj, że celem jest rozwiązanie problemu, a nie eskalacja konfliktu. Rozmawiaj spokojnie i rzeczowo.

Jeśli rozmowa z nauczycielem nie przyniesie oczekiwanych rezultatów, a masz poczucie, że Twoje prawa zostały naruszone lub ocena została ustalona niezgodnie z przepisami, możesz interweniować wyżej. Pierwszym krokiem jest rozmowa z dyrektorem szkoły. Dyrektor jest odpowiedzialny za przestrzeganie statutu i przepisów oświatowych w placówce. W ostateczności, w przypadku poważnych naruszeń (np. ustalenie rocznej oceny klasyfikacyjnej niezgodnie z przepisami), możesz zwrócić się do kuratorium oświaty. Pamiętaj, aby zawsze przedstawiać konkretne dowody i odwoływać się do zapisów statutu.

Niezwykle ważne jest również znaczenie informacji zwrotnej od nauczyciela. Zamiast skupiać się wyłącznie na stopniu, proś o wyjaśnienie, co poszło nie tak i jak możesz poprawić swoje wyniki. Wykorzystaj tę informację do efektywnej nauki i skutecznej poprawy ocen. Zrozumienie błędów to klucz do prawdziwego rozwoju i opanowania materiału, a nie tylko do zdobycia lepszej cyferki w dzienniku.

Przeczytaj również: Skoki rozwojowe: zrozum objawy i pomóż dziecku (i sobie!)

Przyszłość oceniania w polskiej szkole: czy nadchodzi koniec "jedynkowej" presji?

W polskiej edukacji coraz głośniej mówi się o potrzebie zmian w systemie oceniania. Jedną z kluczowych koncepcji jest ocenianie kształtujące, które stawia sobie za cel nie tylko mierzenie wiedzy, ale przede wszystkim motywowanie do nauki, rozwój kompetencji i udzielanie uczniowi konstruktywnej informacji zwrotnej. Zamiast skupiać się wyłącznie na stopniach, ocenianie kształtujące pomaga uczniowi zrozumieć, co już umie, co musi poprawić i jak to zrobić. Wierzę, że to kierunek, w którym powinna zmierzać polska szkoła, aby zredukować stres i presję związaną z ocenami.

Przykładem zmian w kierunku bardziej opisowego i zindywidualizowanego oceniania jest planowane wprowadzenie oceny funkcjonalnej dla uczniów z orzeczeniami, które ma nastąpić od roku szkolnego 2025/2026. Jest to ważny krok w stronę dostosowania systemu do indywidualnych potrzeb uczniów i odejścia od sztywnego, cyfrowego oceniania na rzecz bardziej holistycznego spojrzenia na rozwój i postępy każdego dziecka. To pokazuje, że system ewoluuje, choć powoli.

Jako Dagmara Brzezińska, chciałabym również udzielić kilku porad dla rodziców, jak prowadzić rozmowy o ocenach w domu, aby wspierać motywację dziecka, redukować stres i skupiać się na procesie nauki i rozwoju, a nie tylko na samych stopniach:

• Skup się na wysiłku, nie tylko na wyniku: Chwal dziecko za wysiłek i zaangażowanie, niezależnie od oceny.
• Rozmawiaj o przyczynach: Zamiast pytać "Dlaczego masz taką ocenę?", zapytaj "Co było dla Ciebie trudne? Jak mogę Ci pomóc?".
• Ucz się na błędach: Podkreślaj, że błędy są naturalną częścią nauki i są okazją do rozwoju.
• Wspieraj autonomię: Daj dziecku przestrzeń do samodzielnego rozwiązywania problemów i szukania pomocy.
• Bądź przykładem: Pokaż, że sam/a podchodzisz do wyzwań z otwartością i chęcią uczenia się.